Meslek Pusulası ile kendine uygun alanı bulmak

Bir mesleği sevip sevmeyeceğini anlamanın en iyi yolu, onu denemektir. Ama çoğumuz meslek seçimini denemeden, kulaktan dolma bilgilerle ya da başkalarının beklentileriyle yaparız. Sonra yıllarca sevmediğimiz bir işte çalışır ya da geç fark edip yeniden başlarız. Hocayla’daki Meslek Pusulası, bu kararı biraz daha bilinçli verebilmen için hazırlandı.

Pusulanın arkasındaki fikir şu: Lisede ya da kariyerinin herhangi bir döneminde farklı meslekleri ikişer hafta deneyip seni gerçekten heyecanlandıranı bulmak ve o alanda derinleşmek. Bu yazıda pusulanın nasıl çalıştığını, sonucunu nasıl yorumlayacağını ve sonrasında neler yapabileceğini anlatıyoruz.

Meslek Pusulası nedir?

Meslek Pusulası, yaklaşık iki dakikada çözülen 8 soruluk kısa bir testtir. Her ekranda tek bir soru vardır ve bir seçeneği işaretlediğinde kendiliğinden bir sonraki soruya geçer. Sorular, “bir gününü nasıl geçirsen akşam iyi ki dersin?”, “hangi ortamda çalışmak sana göre?” ya da “hangi malzemeyle çalışmak hoşuna gider?” gibi gündelik tercihlerin üzerinden ilerler.

Testin temelinde, meslek danışmanlığında yaygın olarak kullanılan Holland’ın ilgi kuramı (RIASEC) vardır. Bu kurama göre insanların mesleki ilgileri altı temel eğilim üzerinden özetlenebilir ve kişiler, eğilimlerine uyan ortamlarda daha mutlu çalışma eğilimindedir.

Altı eğilim

• Uygulamacı: Elleriyle üretmekten, alet ve makineyle çalışmaktan, somut bir iş bitirmekten hoşlanır. Usta, teknisyen, operatör, aşçı gibi meslekler bu eğilime yakındır.
• Araştırmacı: Sorun çözmeyi, analiz etmeyi, bir şeyin nasıl çalıştığını anlamayı sever. Veri, yazılım, laboratuvar ve teknik analiz işleri bu eğilime uyar.
• Sanatçı: Özgün bir şey ortaya koymaktan, tasarlamaktan, süslemekten keyif alır. Tasarım, el sanatları, fotoğraf, pastacılıkta süsleme gibi alanlar buraya yakındır.
• Sosyal: İnsanlara yardım etmekten, öğretmekten, bakım vermekten hoşlanır. Eğitim, sağlık, danışmanlık ve hizmet işleri bu eğilime uyar.
• Girişimci: Yönetmeyi, ikna etmeyi, satış yapmayı ve risk almayı sever. Satış, pazarlama, işletme ve kendi işini kurma bu eğilimin alanlarıdır.
• Düzenleyici: Düzen kurmaktan, planlamaktan, kayıt tutmaktan hoşlanır. Muhasebe, ofis yönetimi, lojistik ve stok yönetimi bu eğilime yakındır.

Çoğu insan tek bir eğilimden değil, iki üç eğilimin karışımından oluşur. Pusula da sonucu bu yüzden tek bir etiketle değil, bir eğilim profili olarak gösterir.

Eğilimlere göre örnek alanlar

Aşağıdaki tablo, her eğilimin hangi alanlarla örtüşebileceğine dair birkaç örnek veriyor. Liste kesin değil; yalnızca aynı eğilimin hem mavi yaka hem beyaz yaka tarafta nasıl karşılık bulabileceğini göstermek için hazırlandı.

Eğilim	Mavi yaka örnekleri	Beyaz yaka örnekleri
Uygulamacı	Elektrik tesisatı, motor mekaniği	Sistem yönetimi, ağ yönetimi
Araştırmacı	Oto elektrik ve arıza teşhisi	Veri analizi, web geliştirme
Sanatçı	Pastacılık, ahşap oyma	Grafik tasarım, fotoğrafçılık
Sosyal	Hasta ve yaşlı bakımı, kuaförlük	Öğretmenlik, müşteri hizmetleri
Girişimci	Mağazacılık ve perakende	Girişimcilik, satış teknikleri
Düzenleyici	Depo ve stok yönetimi	Ön muhasebe, Excel

Gördüğün gibi aynı eğilim, çok farklı çalışma ortamlarında karşılık bulabilir. Örneğin düzenleyici eğilimi güçlü biri bir depoda stok sisteminin sorumlusu da olabilir, bir muhasebe bürosunda kayıtların sorumlusu da. Hangisinin sana uyduğunu belirleyen şey çoğu zaman ortam tercihindir: atölye mi, büro mu; hareketli bir gün mü, sessiz bir masa mı?

Sonuç ekranında neler görürsün?

1. Eğilim profilin: Hangi eğilimlerin öne çıktığını ve sana ne anlattığını özetler.
2. Uygun alanlar: Profiline uyan mavi yaka ve beyaz yaka alanları listelenir. Liste çeşitli olsun diye aynı sektörden en fazla bir alan önerilir; böylece birbirine çok benzeyen seçenekler yerine gerçekten farklı meslekleri görürsün.
3. 2 haftalık deneme rotası: Önerilen alanlar, her biri iki hafta sürecek bir deneme sırasına konur.
4. Alanların eğitimleri: Rotadaki her alan için başlangıca uygun eğitimler gösterilir.
5. Köprü önerisi: Örneğin mavi yaka bir alana yöneliyorsan, işini büyütmene yardım edecek dijital pazarlama ya da işletme ve finans gibi tamamlayıcı alanlar önerilebilir.

“2 haftada bir alan dene” nasıl uygulanır?

Rota, bir alanı sevip sevmediğini anlamak için ona kısa ama gerçek bir süre ayırmanı önerir. İki haftalık bir deneme şöyle planlanabilir:

• İlk günler: Alandaki eğitimlerin ücretsiz önizleme derslerini izle. İşin günlük hâlini, kullanılan araçları ve gereken becerileri gör.
• Birinci haftanın sonu: Seni en çok çeken eğitimin başlangıç bölümlerine başla.
• İkinci hafta: Öğrendiğin bir şeyi küçük bir uygulamayla dene: basit bir kesim, kısa bir tablo, bir tarif, bir tasarım taslağı.
• Son gün: Kendine üç soru sor ve cevaplarını not et: Zaman nasıl geçti? Zorlandığım kısım beni yıldırdı mı, yoksa merak mı uyandırdı? Bunu her gün yapmak ister miydim?

Rotanın sonunda elinde her alan için kısa bir not olur. Seni en çok heyecanlandıran alanda derinleşmek için artık daha sağlam bir dayanağın vardır.

Sonucu nasıl yorumlamalısın?

Meslek Pusulası bir yönlendirme aracıdır; psikolojik bir test ya da hakkında verilmiş kesin bir yargı değildir. Sonuç ekranında da bu açıkça yazar. Sonucu şöyle kullanmanı öneririz:

• Bir başlangıç noktası olarak gör: Pusula sana düşünmediğin alanları göstermek için var; seçimini senin yerine yapmak için değil.
• Denemeyle doğrula: Kâğıt üzerinde uygun görünen bir alan, denediğinde sana uymayabilir. Tersi de olabilir.
• Koşullarını da hesaba kat: Yaşadığın yerdeki iş olanakları, başlangıç maliyeti, fiziksel koşulların ve ayırabileceğin zaman da kararın parçasıdır.
• Zamanla yeniden çöz: İlgilerin değişebilir. Birkaç ay sonra testi yeniden çözmek yeni seçenekler gösterebilir.

Meslek seçerken sık yapılan hatalar

• Yalnızca popülerliğe bakmak: Bugün çok konuşulan bir meslek, senin günlük olarak yapmaktan keyif alacağın bir iş olmayabilir. Moda olan alanlar değişir; sevdiğin işte ise uzun süre emek vermek daha kolaydır.
• Tek bir eğilime takılmak: Profilinde öne çıkan ikinci ve üçüncü eğilimler de önemlidir. Uygulamacı ve sosyal eğilimi birlikte güçlü olan biri, el becerisi gerektiren bir işte müşteriyle çok iletişim kurduğu bir rolde mutlu olabilir.
• Denemeden vazgeçmek: İlk gün zor gelen bir alan, iki hafta sonra en sevdiğin iş hâline gelebilir. Zorlukla isteksizliği birbirinden ayırmak için kısa ama gerçek bir deneme yap.
• Başkasının kararını yaşamak: Aileden ya da çevreden gelen öneriler değerlidir, ama o işi her gün yapacak olan sensin. Önerileri dinle, kararı kendi denemelerinle ver.
• Geri dönüşü olmayan bir karar sanmak: Meslek seçimi bir kez yapılıp biten bir şey değildir. Pek çok insan hayatının farklı dönemlerinde yeni beceriler edinir ve yön değiştirir.

Sonucunu güvendiğin biriyle, bir öğretmeninle ya da ailenle paylaşıp konuşmak da iyi bir fikirdir. Başkasının gözünden bakmak, kendi tercihlerini fark etmeni kolaylaştırır.

Gizlilik: sonuçların sende kalır

Pusuladaki cevapların ve sonucun yalnızca kendi tarayıcında saklanır; sunucuya gönderilmez. Bu yüzden testi çözmek için hesap açmana gerek yoktur. Aynı tarayıcıdan geri döndüğünde sonucunu yeniden görebilirsin; tarayıcı verilerini temizlersen ya da başka bir cihaz kullanırsan testi yeniden çözmen gerekir.

Meslek Pusulası kimler için faydalı?

• Lise öğrencileri: Meslek lisesi, bölüm ya da üniversite tercihi öncesinde farklı alanları tanımak için.
• Üniversite öğrencileri ve yeni mezunlar: Bölümüyle ilgili ya da tamamen farklı alanlarda ek beceri edinmek isteyenler için.
• Kariyer değiştirmek isteyenler: “Başka ne yapabilirim?” sorusuna yapılandırılmış bir cevap arayanlar için.
• Ek gelir arayanlar: Mevcut işinin yanında yapılabilecek bir beceri arayanlar için.
• Ebeveynler: Çocuğuyla birlikte meslekler üzerine konuşmak için bir başlangıç noktası olarak.

Pusuladan sonra: sıradaki adım

Alanını seçtikten sonra yapılacak şey, öğrenmeyi bir plana bağlamaktır. Bunun için 3 aylık öğrenme planımızı kendine göre uyarlayabilirsin. Mavi yaka alanlarına yöneliyorsan mavi yaka meslekler online öğrenilir mi? yazımız neyin online, neyin sahada öğrenileceğini anlatıyor. Eğitimleri doğrudan incelemek istersen eğitim kataloğuna geçebilirsin.

Sıkça sorulan sorular

Meslek Pusulası ücretli mi?

Hayır. Testi ücretsiz ve hesap açmadan çözebilirsin.

Test ne kadar sürer?

8 sorudan oluşur ve genellikle iki dakika civarında tamamlanır.

Sonucum bir yere kaydediliyor mu?

Hayır. Cevapların ve sonucun yalnızca kendi tarayıcında saklanır, Hocayla sunucularına gönderilmez.

Sonuç bana uymadıysa ne yapmalıyım?

Sorun değil; pusula bir öneri aracıdır. Önerilen alanlardan birini kısa bir süre denemek, neden uymadığını anlamanı sağlar. Dilersen testi farklı bir zamanda yeniden çözebilir ya da katalogda yaka ve sektörlere göre kendin gezinebilirsin.

Önerilen alanda henüz eğitim yoksa ne yapmalıyım?

Platform yeni olduğu için bazı alanlardaki eğitimler hâlâ hazırlanıyor. Böyle bir durumda önce rotadaki diğer alanlarla devam edebilir, ilgilendiğin alanı daha sonra yeniden kontrol edebilirsin. O alanı iyi bilen biriysen, ilk eğitimi hazırlamak için eğitmen başvurusu da yapabilirsin.

Pusula yalnızca mavi yaka meslekler için mi?

Hayır. Sonuçta hem mavi yaka hem beyaz yaka alanlar önerilir; ilgin ve tercihlerine göre ikisi birlikte de çıkabilir.

Hazırsan iki dakikanı ayır ve Meslek Pusulası’nı şimdi çöz.